لحاظ جهات و اوضاع به انشا و ايجاد و همت و مشيت نفس مستند است و انضمام ادراكات جزئى ، باعث تكثر فاعل و فاعل متكثر ، علت صور متكثره است . تلميذ حكيم براى آن كه مطلب بيشتر مورد تحقيق قرار گيرد و از جميع جهات ، مناقشات بر طرف گردد ، اين جواب را نيز مورد مناقشه قرار مىدهد و مىگويد : اين كه گفته مىشود : نفس اگر چه موجود واحد است ، ولى به انضمام ادراكات متعدد و مختلف ، به كثرت متصف مىگردد ، متحمل اين مناقشه مىشود كه همين ادراكات مختلف از چه سنخ وجودند ؟ لا بد اين ادراكات جزئى نيز تجرد برزخى دارند ، اشكال باز از اصل وارد مىشود ، چون مدركات كلى ، در اين بحث نافع نمىباشند . « . . . قلت : إنّ الإدراكات إن كانت على وجه كلّي ، فلا يجدي نفعا ، إن كانت على وجه جزئي بقوة جزئية ، فإنّما الكلام فيه أنّه كيف يكون هذا مع فرض التجرد عن المواد ؟ ! و لمّا طوّل الخصام ، و كثر الكلام بين الأفهام و الأوهام ، بإبرام نقض و نقض إبرام ، قلت لهم : امكثوا إنّى آنست نارا . . . » . مطلبى را كه بايد مورد دقت قرار داد و حكيم سبزوارى در جواب تلميذ نفرموده‌اند ، اين است كه : نفس در مقام ادراك جزئيات چون به مرتبهء نازله خود ، مدرك صور و اشباح خيالى است و نفس حيوان يا نفس انسان در مقام ادراك خيالى جزئى خود ، متكثر و داراى تجسم است ، يعنى خود ، جسمى است ، ولى نورانى و از علائق ماده مجرد و از جهات مانع ادراك و خلاقيت معرا ، پس براى نفس ، مشكلى از اين جهت براى ادراكات خيالى وجود ندارد ، ولى نفس چون در اين مرتبه و در اين نشأه ( عالم ماده ) ضعيف است ، براى ادراك امور شبحى احتياج به معدّات خارجى دارد نه آن كه نفس در مقام خيال به كلى و به طور مطلق محتاج به انضمام امور جزئى شخصى باشد ، نفوس در آخرت بدون آن كه مواجه با علل